Ondernemingen in Duitsland moeten voldoen aan steeds strengere eisen met betrekking tot heldere en transparante financiële verslaggeving. Uiteenlopende verdienmodellen, internationale activiteiten en groeiende documentatieverplichtingen maken het proces steeds ingewikkelder. Het is voor ondernemingen belangrijk om het verschil tussen het Duitse Wetboek van Koophandel (HGB) en de International Financial Reporting Standards (IFRS) te begrijpen, zodat ze rapportageverplichtingen correct kunnen inschatten en ervoor kunnen zorgen dat de financiële verslaggeving betrouwbaar is.

In dit artikel lees je welke rol het HGB en de IFRS spelen in de financiële verslaggeving in Duitsland en welke normen je wanneer moet toepassen. Je krijgt een overzicht van de belangrijkste verschillen op het gebied van waardering, omzetverantwoording, transitoria en voorzieningen. Tot slot lees je ook hoe ondernemingen digitale oplossingen kunnen inzetten om de financiële verslaggeving te vereenvoudigen.

Kernpunten

• De meeste ondernemingen in Duitsland verzorgen de financiële verslaggeving in overeenstemming met het HGB.
  
• De IFRS richten zich voornamelijk op ondernemingen in de kapitaalmarktsectoren en zijn van belang voor het opstellen van financiële verslagen waarmee internationale vergelijkingen mogelijk zijn.
  
• De belangrijkste verschillen tussen het HGB en de IFRS hebben betrekking op de waardering van activa, de omzetverantwoording en de voorzieningen.
  
• In Duitsland vallen afzonderlijke jaarrekeningen doorgaans onder het HGB, terwijl bepaalde geconsolideerde jaarrekeningen moeten voldoen aan de IFRS.
  

Waarom stellen de meeste Duitse ondernemingen hun jaarrekening op in overeenstemming met het HGB?

Voor de meeste ondernemingen in Duitsland is het relevante juridische kader voor financiële verslaglegging het Duitse Wetboek van Koophandel (HGB). Het HGB regelt welke ondernemingen verplicht zijn om een financiële administratie bij te houden en hoe ze hun jaarrekening moeten opstellen. Het HGB schetst ook de principes voor het waarderen en verantwoorden van activa, passiva, inkomsten en uitgaven.

Regelgeving voor balansen en jaarrekeningen

De bepalingen inzake financiële verslaglegging zijn vastgelegd in Boek 3 van het HGB, dat de secties definieert die moeten worden opgenomen in een jaarrekening en de vereisten die ondernemingen in acht moeten nemen bij het opstellen van balansen. Afhankelijk van de grootte van de onderneming en de rechtsvorm moet een jaarrekening minimaal een balans en een winst-en-verliesrekening (W&V) bevatten. Bedrijven zijn doorgaans verplicht om een extra sectie met toelichtingen op de jaarrekening op te nemen. Middelgrote en grote bedrijven moeten ook een bestuursverslag opstellen.

Wettelijke verplichting om een balans op te stellen onder het HGB

Voor de overgrote meerderheid van de Duitse ondernemingen – in het bijzonder eenmanszaken, vennootschappen en de meeste bedrijven – is financiële verslaglegging een juridische verplichting onder het HGB. Het doel van een HGB-jaarrekening is om een accuraat, gestandaardiseerd en juridisch conform beeld te geven van de activa, inkomsten en financiële positie van een onderneming. Jaarrekeningen bieden aandeelhouders, kredietinstellingen, zakenpartners en andere belanghebbenden betrouwbare informatie over een onderneming.

Wanneer zijn de IFRS van toepassing naast het HGB, en waarom?

Het doel van de International Financial Reporting Standards (IFRS) is om ondernemingen in verschillende landen in staat te stellen financiële rapporten op te stellen die vergelijking mogelijk maken. De standaarden zijn ontwikkeld door de International Accounting Standards Board (IASB) en bevatten bepalingen voor ondernemingen over hoe ze hun transacties in enkelvoudige en geconsolideerde jaarrekeningen moeten vastleggen, waarderen en presenteren.

Hoewel het HGB zich voornamelijk richt op het beschermen van schuldeisers, richt de aanpak in de IFRS zich meer op de kapitaalmarkten. Het doel van de IFRS is om informatie te verstrekken over de financiële positie van een onderneming die investeerders en andere actoren op de kapitaalmarkt kunnen gebruiken om hun beslissingen te onderbouwen.

Toepassingsgebied van de IFRS

Voor de meeste ondernemingen in Duitsland blijft het HGB de belangrijkste regelgeving voor hun enkelvoudige jaarrekening. De IFRS zijn vooral relevant voor ondernemingen in de kapitaalmarktbranches. Ondernemingen waarvan de effecten worden verhandeld op een gereguleerde markt binnen de EU, moeten bijvoorbeeld hun geconsolideerde jaarrekening opstellen volgens de IFRS. De meeste kleine en middelgrote ondernemingen (mkb) in Duitsland zijn echter niet verplicht om de IFRS toe te passen.

Het primaire doel van de IFRS is om jaarrekeningen te vergemakkelijken die over jurisdicties heen kunnen worden vergeleken. Ondernemingen die in verschillende landen actief zijn of kapitaal ophalen via internationale financiële markten, vereisen gebundelde boekhoudstandaarden. IFRS-rekeningen maken het voor investeerders gemakkelijker om de financiële positie van verschillende ondernemingen te beoordelen, ongeacht binnenlandse juridische systemen.

Ondernemingen in Duitsland die in principe niet verplicht zijn om jaarrekeningen op te stellen volgens de IFRS, kunnen deze standaarden vrijwillig aannemen in hun rapportage. Deze optie kan zinvol zijn voor ondernemingen die financiële informatie moeten presenteren volgens gebundelde internationale standaarden of voor ondernemingen die de vergelijkbaarheid van hun rapporten met die van andere ondernemingen willen verbeteren. IFRS-rapportage kan ook de communicatie met internationale investeerders, zakenpartners en andere groepen belanghebbenden verbeteren.

De IFRS toepassen naast het HGB

Voor veel Duitse ondernemingen vullen de IFRS het HGB aan in plaats van het te vervangen. Hoewel commerciële enkelvoudige jaarrekeningen volgens het HGB kunnen worden opgesteld, kunnen bepaalde groepen ondernemingen verplicht zijn om een extra geconsolideerde jaarrekening volgens de IFRS op te stellen.

Het HGB en de IFRS hebben daarom verschillende functies: terwijl het HGB de juridische standaard is voor de meerderheid van de Duitse ondernemingen, zijn de IFRS vooral relevant voor ondernemingen waarbij internationale vergelijkbaarheid en eisen van de kapitaalmarkt een grotere rol spelen.

Wat zijn de verschillen tussen het voorzichtigheidsbeginsel onder het HGB en het prestatiebeginsel onder de IFRS?

Een belangrijk verschil tussen het HGB en de IFRS ligt in de manier waarop ze activa en winsten waarderen. Terwijl het HGB het voorzichtigheidsbeginsel volgt, houden de IFRS zich meer bezig met het presenteren van een zo getrouw mogelijk beeld van de financiële positie van een entiteit. Bijgevolg kunnen jaarrekeningen verschillende resultaten opleveren, afhankelijk van de vraag of ze volgens het HGB of de IFRS zijn opgesteld.

Voorzichtigheidsbeginsel onder het HGB

Volgens Sectie 252, Paragraaf 1, Nummer 4 van het HGB mogen winsten pas in aanmerking worden genomen nadat ze zijn gerealiseerd. Voorziene risico's en verliezen moeten daarentegen in aanmerking worden genomen zodra ze bekend worden. Deze aanpak draait om het beschermen van schuldeisers en is bedoeld om te voorkomen dat ondernemingen hun activa en inkomsten waardevoller presenteren dan ze in werkelijkheid zijn.

Prestatiebenadering onder de IFRS

De IFRS-benadering richt zich meer op financiële prestaties en het verstrekken van informatie over de werkelijke financiële positie van een entiteit, die belanghebbenden kunnen gebruiken om beslissingen te nemen. Dit betekent dat bepaalde activa en passiva onder de IFRS vaker tegen de actuele marktwaarde worden gewaardeerd dan onder het HGB. Hierdoor kunnen wijzigingen in de financiële positie van een onderneming sneller worden weerspiegeld in de balans en de W&V-rekening.

Wat zijn de verschillen tussen het HGB en de IFRS met betrekking tot omzetverantwoording?

Een van de meest in het oog springende verschillen tussen het HGB en de IFRS is de definitie van wanneer ondernemingen inkomsten op hun balans en winst- en verliesrekening mogen opvoeren. Omzetverantwoording is vooral van belang voor groeiende ondernemingen omdat het invloed heeft op het moment waarop inkomsten (en dus winst) kunnen worden gerapporteerd.

Omzetverantwoording onder het HGB

Het HGB volgt over het algemeen het realisatieprincipe. Inkomsten mogen pas worden verantwoord nadat de prestatie is geleverd en het financiële resultaat is gerealiseerd. Bij de verkoop van goederen is dit doorgaans het moment van levering.

Omzetverantwoording onder de IFRS

De IFRS-benadering voor omzetverantwoording richt zich meer op de prestatie. Volgens IFRS 15 'Opbrengsten uit contracten met klanten' worden inkomsten verantwoord wanneer een entiteit aan haar prestatieverplichting jegens een klant heeft voldaan en die klant zeggenschap heeft over de beloofde goederen of diensten. Hierbij is dus niet het moment van betaling bepalend, maar het moment waarop de prestatie wordt geleverd door het beloofde goed of de beloofde dienst aan de klant over te dragen.

Gevolgen voor ondernemingen

De verschillen in regelgeving kunnen ertoe leiden dat een onderneming voor eenzelfde transactie op andere resultaten en inkomstencijfers uitkomt, afhankelijk van de vraag of de transactie volgens het HGB of de IFRS wordt gerapporteerd. Dit speelt met name een rol voor ondernemingen met complexe of langlopende klantcontracten waarbij prestaties over een langere periode worden geleverd, zoals ondernemingen in de softwarebranche, de technische sector of andere projectgebaseerde branches.

Wat zijn de verschillen tussen het HGB en de IFRS met betrekking tot transitoria en voorzieningen?

Ook verschillen het HGB en de IFRS als het gaat om het toewijzen van inkomsten en uitgaven aan de juiste periode en de verantwoording van voorwaardelijke verplichtingen. Deze verschillen komen met name naar voren bij transitoria en voorzieningen, en kunnen van invloed zijn op de hoogte van de nettowinst en de presentatie van de activa en de financiële positie van de onderneming.

Transitoria onder het HGB en de IFRS

Volgens artikel 250 van het HGB is het doel van transitoria om uitgaven toe te rekenen aan het boekjaar waarin de bijbehorende inkomsten of uitgaven zich voordoen. Wanneer bijvoorbeeld huur of verzekering vooruit is betaald, moeten deze kosten onder bepaalde voorwaarden als vooruitbetaalde bedragen worden opgenomen. Vooruitontvangen bedragen die betrekking hebben op prestaties in toekomstige boekjaren, worden op vergelijkbare wijze verantwoord als vooruitontvangen bedragen.

De IFRS daarentegen kennen geen transitoria als afzonderlijke posten. In plaats daarvan worden vooruitbetaalde bedragen en vooruitontvangen bedragen verwerkt via activa of passiva en via het algemene principe van periodetoerekening. Hoewel de twee benaderingen dus verschillen wat betreft de presentatie van deze posten in de jaarrekening, is het doel bij beide in de basis om inkomsten en uitgaven aan de juiste periode toe te wijzen.

Voorzieningen onder het HGB en de IFRS

Het HGB en de IFRS hanteren ook verschillende benaderingen ten aanzien van voorzieningen. Volgens artikel 249 van het HGB moeten voorzieningen worden gevormd voor voorwaardelijke verplichtingen en verwachte verliezen op lopende transacties. Het voorzichtigheidsbeginsel waarborgt dat risico's in aanmerking worden genomen op het moment dat ze identificeerbaar worden, zodat een al te rooskleurige voorstelling van de activa en inkomsten van de onderneming wordt voorkomen.

Volgens de IFRS worden voorzieningen alleen opgenomen als een entiteit een actuele verplichting heeft voortvloeiend uit een gebeurtenis uit het verleden, als het waarschijnlijk is dat dit tot een uitstroom van middelen zal leiden en als de omvang van de verplichting redelijkerwijs kan worden geschat. De criteria voor het opnemen van een voorziening zijn onder de IFRS dan ook iets strenger dan onder het HGB.

Welke standaard voor financiële verslaglegging is van toepassing op enkelvoudige en geconsolideerde jaarrekeningen in Duitsland?

Welke standaard voor financiële verslaglegging een onderneming in Duitsland moet toepassen, hangt af van de vraag of de onderneming een enkelvoudige of geconsolideerde jaarrekening opstelt en of deze actief is in een kapitaalmarktbranche. Hoewel de meeste ondernemingen onder de regelgeving van het HGB vallen, kunnen bepaalde groepen ondernemingen verplicht zijn om de IFRS daarnaast of uitsluitend toe te passen.

Jaarrekeningen onder het HGB

In principe vallen jaarrekeningen die zijn opgesteld door Duitse ondernemingen onder de bepalingen van het HGB. De jaarrekening vormt de basis voor de verplichtingen van een onderneming op grond van het handelsrecht en wordt gebruikt om zaken als dividenden en belastbare winsten te berekenen.

Ondernemingen die vrijwillig een enkelvoudige jaarrekening opstellen volgens de IFRS, moeten meestal nog steeds een jaarrekening opstellen volgens het HGB als ze onder de desbetreffende wettelijke voorschriften vallen.

Geconsolideerde jaarrekeningen onder de IFRS

Moederbedrijven in kapitaalmarktbranches binnen de EU zijn onderworpen aan speciale regelgeving. Volgens de IAS-verordening (Verordening [EG] nr. 1606/2002) moeten deze bedrijven hun geconsolideerde jaarrekening opstellen volgens de IFRS als hun effecten zijn toegelaten tot de handel op een gereguleerde markt. Groepen bedrijven die niet actief zijn in kapitaalmarktbranches kunnen in principe nog steeds hun geconsolideerde jaarrekening opstellen volgens het HGB.

Hoe Stripe Revenue Recognition jouw financiële verslaglegging kan ondersteunen

Een toename van het aantal transacties, de complexiteit van contracten en de toepassing van verschillende standaarden voor financiële verslaglegging betekent hogere eisen voor conforme rapportage. Het verantwoorden van inkomsten in de juiste periode volgens het HGB of de IFRS kan een bijzonder zware taak zijn. Stripe Revenue Recognition helpt ondernemingen dit proces te automatiseren en hun financiële verslaglegging te stroomlijnen.

Revenue Recognition verantwoordt inkomsten automatisch volgens de onderliggende prestatieperioden. Het ondersteunt de vereisten van IFRS 15 en de Amerikaanse ASC 606-standaard. Dit helpt je om inkomsten duidelijk en consistent toe te wijzen aan de juiste periode – wat bijzonder nuttig is voor ondernemingen met abonnementen, voorschotten of andere terugkerende inkomstenmodellen.

Revenue Recognition maakt het ook gemakkelijker om maandelijkse en jaarlijkse financiële overzichten op te stellen door inkomstenrapporten automatisch voor te bereiden en alle relevante gegevens op een centrale locatie te verzamelen. In het Stripe Dashboard kunnen ondernemingen hun transacties bekijken en indien nodig gegevens uit andere bronnen integreren. Individuele regels voor omzetverantwoording kunnen worden aangepast aan specifieke boekhoudprocessen om ervoor te zorgen dat rapporten voldoen aan interne bedrijfsvereisten.

Veelgestelde vragen over de verschillen tussen het HGB en de IFRS